پارسه

درود بر شما

واما ادامه مطلب ارتش ايرانيان در زمان ساسانيان

 

شوراي نظامي
بر طبق روايت‌هاي مورخان رومي شاهنشاهان ساساني براي اعلام

 

جنگ و اقدام به لشكركشي پيش‌تر شورايي مركب از فرماندهان و

 

بزرگان كشور تشكيل مي‌دادند و لزوم اقدام به جنگ را در آن شورا

 

مطرح مي كردند و با توجه به وضعيت خودي و دشمن و رعايت صلاح

 

مملكت و مقتضيات وقت تصميم لازم گرفته مي‌شد. جلسه شورا

 

بنا به اهميت موضوع ممكن بود چند روز به طول انجامد. چنان كه در

 

موقع تجاوز ژوستينين امپراطور روم به مرزهاي ايران و حمله‌هايي كه

 

نسبت به منذرين نعمان، سلطان حيره و تحت الحمايه ايران، شده بود

 

بنا به روايات صريح پروكپ، انوشيروان قبل از اقدام به جنگ امر به تشكيل

 

شوراي نظامي داد، چنانكه فردوسي هم به اين موضوع اشاره مي كند:
همه موبدان و ردان را بخواند وزان نامه چندي سخن‌ها براند

سه روز اندر آن بود با راي زن چو با پهلوانان لشكر شكن

چهارم بدان راست شد راي شد كه آرد سوي جنگ قيصر سپاه

از اين رو به‌خوبي معلوم مي‌شود كه جلسه‌هاي شوراي نظامي ممكن

 

بود چند روز ادامه داشته باشد.
قلعه داري و قلعه گيري
برخلاف تاكتيك دوره اشكانيان كه اغلب به صورت مبارزه از مسافت

 

دور و جنگ و گريز و مانورهاي احاطه‌ايي پر وسعتي انجام مي شد،

 

در دوره ساسانيان بر اثر تجربه‌هاي طولاني در جنگ‌هاي ايران و روم

 

حمله از نزديك و رزم تن به تن و اتخاذ آرايش‌هاي جنگي منظمي معمول

 

شده بود كه بنا به گفته‌ي آميين مارسلن و پروكپ ايرانيان از اين حيث با

 

روميان برابري مي‌كردند و حتي اغلب بر آن‌ها برتري داشتند. از طرف ديگر

 

ارتش ساساني در قلعه‌داري و قلعه‌گيري و فنون محاصره هم مهارت كاملي

 

پيدا كرده بود.

به طور كلي بايد در نظر داشت كه در آغاز كار ساسانيان امر مهندسي در

 

ايران رونق زيادي نداشته چنانكه مي بينيم در موقع اسارت والرين امپراطور روم

 

به دست شاپور اول شاهنشاه ايران از وي تقاضا كرده كه جمعي از مهندسين

 

رومي را به ايران جلب كند و آن‌ها را وادار به ساختن سد (شادروان)

 

شوشتر كند. والرين به خواسته شاپور عمل كرد و سد شوشتر و كانال‌هاي

 

زير شهر توسط مهندسين رومي ساخته شد و شايد به همين مناسبت

 

بعدها به «بند قيصري» شهرت پيدا كرده است.
اما بعدها ديده مي شود كه براي محاصره دژها و استحكام‌ها روميان، انواع ادوات

 

و اسباب‌هاي معمول آن دوره را مانند منجنيق، برجك متحرك، كله قوچ
در اغلب وقت‌ها با منجنيق سنگ‌هاي بزرگي را به داخل قلعه پرتاب مي كردند

 

يا «قاروره» حاوي مواد سوزان مي‌انداختند. ايرانيان در قلعه‌داري ورزيده و ماهر

 

بودند و با ريختن سرب آب كرده و مواد قيراندود از بالاي برج‌ها آلات محاصره

 

دشمن را از كار مي‌انداختند و كله قوچ‌ها را با كمند گرفته به بالا

 

مي كشيدند يا از حركت باز مي‌داشتند. درباره‌ي به كارگيري مواد قيراندود

 

و سوزان آميين مارسلن مي گويد: ژولين تصميم گرفت كه از «نهر ملك»

 

كشتي هاي خود را از رودخانه فرات به رودخانه دجله بياورد و قسمتي از

 

پياده نظام رومي را با كشتي‌ها به ساحل ايران فرستاد كه پياده شده سر پلي

 

تشكيل بدهند. ايرانيان با پرتاب مواد سوزان روي كشتي‌ها آن‌ها را آتش زدند

 

و مانع از پياده شدن افراد گرديدند. در جاي ديگر مي گويد ايرانيان براي

 

جلوگيري از سوختن كله قوچ‌هاي خودشان به روي آن روپوش چرمي كشيده بودند.
انضباط

در ارتش دوره ساساني انضباط خيلي محكمي برقرار بود و براي جرم‌هاي

 

مهم نظامي: (خيانت به شاه، تمرد از اوامر فرماندهان، سركشي، فرار)

 

مجازات‌هاي شديد اعمال مي‌شد. يكي از وظايف مهم افسران حفظ اسرار

 

نظامي بوده است چنان كه آميين مارسلن در بند 23 كتاب 31 خود به

 

آن اشاره مي‌كند:

« كليه اطلاعاتي كه به‌وسيله ديده وران و پناهندگان به اردوي ما مي رسيد

 

مخالف يكديگر بود، زيرا در ايران از نقشه‌هاي جنگ و نيات فرماندهي جز

 

افسران ارشد احدي اطلاع پيدا نمي‌كرد و از آن‌ها هم كوچكترين مطلبي

 

نمي‌توانستيم به دست آوريم، براي اين كه حفظ اسرار نظامي را از فرايض

 

مذهبي خود مي‌دانستند و به هيچ قيمتي ابراز نمي داشتند».
بازديد و پرداخت مواجب

در موقع پرداخت مواجب هم بايستي لشكريان از سان بگذرند و فقط به

 

كساني حقوق مي دادند كه در اسلحه و تجهيزات آن‌ها عيب و نقصي

 

ديده نمي‌شد. هيچ كس و هيچ مقامي از اين قاعده مستثني نبود. چنان

 

كه بابك موقع پرداخت حقوق افسران به شخص شاه مواجب نداد، براي اين

 

كه هنگام بازديد معلوم شد انوشيروان دو زه يدكي كمان خود را فراموش كرده

 

است و او مجبور شد به قصر سلطنتي برگشته و دو زه يدكي خود را بردارد و

 

بياورد و پس از آن حقوق دريافت دارد.

در خورد و خوراك سربازان هم كمال مراقبت مي شده و غذاي زمان جنگ

 

آنان مقوي تر از زمان صلح و مركب از نان و گوشت و شير بوده و براي

 

كساني كه از غذاي سرباز مي‌دزديدند شديدترين مجازات را به كار مي بردند.

به علاوه از انتشار اخبار و پاره‌ايي اظهارات كه ممكن بود باعث بدبيني و توليد

 

يأس و تزلزل روحيه سربازان بشود به شدت جلوگيري مي كردند و در موقع

 

جنگ اين موضوع از وظايف حتمي فرماندهان بود.

خلاصه در پرتو رشادت و فداكاري و انضباط محكم همين ارتش بود كه

 

شاهنشاهان ساساني توانستند امپراطوران معروف رومي را با قشون‌هاي

 

معظم آن‌ها شكست بدهند، از جمله: امپراطور والرين در زمان شاپور اول

 

و امپراطور كنستانتين و ژولين در زمان شاپور بزرگ و امپراطور آنتاستاسيوس

 

در زمان قباد و امپراطور ژوستي‌نين در زمان انوشيروان .
از:انجمن،دی.وی.پی
كتابي درباره سواركاران برگزيده ساساني
نويسنده: پژمان اكبرزاده
ساسانيان، آخرين امپراتوري ايران پيش از حمله اعراب، تاثيري فراوان

 

بر فنون نظامي در دوره خود نهادند. «سواره نظام» مهمترين عنصر

 

سيستم تاكتيك هاي نظامي ارتش ساساني بود كه مورد اقتباس رومي ها،

 

اعراب و تركان قرار گرفت. شيوه نبرد، اسلحه سازي، مداليون، لباس هاي

 

درباري آنها، فرهنگ رومي- بيزانسي و قرون وسطاي اروپا را تحت تاثير قرار داد.

كاوه فرخ، استاد دانشگاه بريتيش كلمبيا در كانادا، در پژوهشي كه درباره

 

سواركاران برگزيده دوره ساساني به انجام رسانده كوشيده است تا نشان

 

دهد چگونه قدرت و تمدني كه بسيار اندك مورد مطالعه و توجه جهان قرار

 

گرفته در گسترش و شكل دادن سنت سواركاري در دنياي غرب نقش داشته است.
كتاب «سواركاران برگزيده ساساني: ۶۴۲-۲۲۴ ميلادي»
(Sassanian Elite Cavalry:AD 224-642) كه به تازگي توسط

 

انتشارات اوسپري (Osprey) در آمريكا و به زبان انگليسي انتشار يافته

 

در هفت بخش اصلي به بررسي «اصالت سواران»، «سازمان ارتش

 

ساسانيان و اصلاحات»، «اسلحه سواران»، «جامه ها، نشان ها و

 

هزينه هاي ارتش»، «لشكرهاي پشتيبان و كمكي»، «آرايش نظامي

 

و تاكتيك هاي سواران» و «سواران در نبرد» مي پردازد. كتاب علاوه بر

 

در بر داشتن بيش از سي عكس از مناطق باستاني مرتبط با موضوع در

 

ايران و روم (از عكاسان و مجموعه هاي گوناگون)، چندين نمودار و هشت

 

نقاشي از بزرگان ساساني را نيز درخود دارد. نقاشي ها اثر آنگوس مك برايد

 

(Angus McBride)، از نامدارترين نقاشان كتاب هاي تاريخي در جهان است

 

و نشان دهنده رويدادهايي مانند شكست و زانو زدن والريانوس در برابر شاپور

 

يكم، آموزش سواران و مراسم اعطاي درجه به بهرام چوبين هستند. انتشارت

 

اوسپري در همين زمينه، كتابي ديگري نيز با عنوان «ارتش ايران»

 

The Persian Army به چاپ رسانده است.

كاوه فرخ كه اين كتاب نتيجه هجده سال پژوهش او درباره سواركاران

 

ساساني است، در يك خانواده ايراني در يونان متولد شد و در سال

 

۱۳۶۲/ ۱۹۸۳ به كانادا مهاجرت كرد. وي دانش آموخته دوره دكتراي دانشگاه

 

بريتيش كلمبيا در رشته زبان پارسي است و تا كنون نوشتارهاي متعددي

 

درباره جنبه هاي گوناگون تاريخ ايران به زبان انگليسي منتشر ساخته است.

 

و غيره به كار مي‌بردند و براي خالي كردن پي حصارها و زير برج‌ها چوب

 

بست مي‌زدند. در موقع محاصره قلعه‌هاي مستحكم رومي كه دور آن‌ها

 

خندق‌هاي عميقي داشته اغلب از راه حفر دالان‌هاي زيرزميني خود را به

 

نزديكي خندق مي رسانيدند و آن را پر مي كردند و همچنين از راه نقب به

 

زير برج‌هاي قلعه نفوذ مي‌يافتند و برج‌ها را منفجر و خراب مي‌كردند؛ گاهي

 

در پيرامون دژها تپه‌هاي مرتفعي برپا مي‌كردند كه بر برج و باروي قلعه

 

مشرف مي‌شد و از فراز آن مدافعان را تيرباران مي كردند.

 

شاد باشيد           پاينده ايران